Denizli · Baklan Ovası · Neolitik – Kalkolitik
Baklan Ovası'nda, MÖ 7. binyıldan bu yana üst üste kurulmuş köylerin belleğini taşıyan bir Neolitik höyük.
2015'ten beri kazılıyor 11 sezon Kazı başkanı Prof. Dr. Fulya Dedeoğlu Konakçı
Bir tepe. Sekiz bin yıl. Üst üste kurulan her köy, bir öncekinin üstünü örttü ve toprak katman katman yükseldi.
Denizli'nin Çal ilçesi, Dayılar Mahallesi'nde, Çivril ve Baklan düzlüklerinin oluşturduğu havza tabanını Çal Platosu'na bağlayan doğal güzergâhın başladığı stratejik bir eşikte, Neojen döneminde biçimlenmiş doğal bir tepe yükselir. Onu bir höyüğe dönüştüren ise doğa değil insandır: binlerce yıl boyunca üst üste kurulmuş köylerin birikimi.
Ekşi Höyük, Yukarı Menderes Havzası'nın Neolitik dönemini aydınlatan bir yerleşimdir. Eşref Abay ile Fulya Dedeoğlu Konakçı'nun ova ve dağlık kesimlerde yürüttüğü yüzey araştırmaları, bölgede MÖ 7.–6. binyıllara tarihlenen 18 yerleşim saptamış; bunların en iyi korunanı olan Ekşi Höyük'te 2015'te kazılara başlanmıştı.
Buluntular, ilk köyün MÖ 7. binyılın ilk çeyreğinde kurulduğunu gösteriyor. En erken evre, MÖ 6750–6600'e tarihlenen kırmızı kireç tabanlı dörtgen yapılarla tanımlanıyor; onu MÖ 6400–6000 arasındaki apsidal (at nalı planlı) yapılar izliyor. İskân, aralıklarla MÖ 5500'e dek sürmüş; tepe çok sonra, MS 10.–11. yüzyılda bir mezarlık alanı olarak kullanılmış. Bugüne dek yedi ayrı yapı katı belgelendi.
Kazının amacı yalnızca bir tabakayı açmak değil; havzanın Neolitikleşme sürecini, köyü kuran toplulukların örgütlenme biçimini, geçim stratejilerini ve alan kullanımını anlamak. Çalışmalar, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın izniyle, Prof. Dr. Fulya Dedeoğlu Konakçı başkanlığında ve Ege Üniversitesi desteğiyle sürüyor.
Höyüğün Yüzü
Birkaç santimetrelik bir kil baş, onu biçimlendiren ellerin izini bugüne taşıyor: bastırılmış bir göz çukuru, bir çizgiyle belirtilmiş kaş, parmak ucuyla sürülmüş aşı boyası. Ekşi Höyük'ün figürinleri, erken köy topluluğunun kendine dair en dolaysız tanıklığıdır.
Yerleşimin en erken evresi, kırmızı kireç tabanlı dörtgen yapılarla tanımlanıyor. Baklan Ovası'nın ilk çiftçi topluluğu höyüğün çekirdeğini kuruyor.
At nalı planlı (apsidal) evler yükseliyor; kimilerinin içinde fırınlar var. Bir apsidal evin ilk evresi yangınla son bulup özenle kapatılmış — yaşamın ritmi tabakalara işlemiş.
Modern tarımın üst tabakaları aşındırmasına karşın, iskânın aralıklarla Kalkolitik Çağ'a değin sürdüğü anlaşılıyor.
Binlerce yıl sonra terk edilmiş höyük, Ortaçağ'da bir gömü alanı olarak yeniden kullanılıyor.
Yüzey araştırmalarının ardından Ekşi Höyük Arkeolojik Kazı Projesi (EKAP) başlıyor. On bir sezonda yedi yapı katı belgelendi; çalışmalar sürüyor.
Milimetrenin Arkeolojisi
Her sezon dronela çekilen yüzlerce kare, fotogrametriyle birleştirilerek höyüğün santimetre çözünürlüklü sayısal yükseklik modeline dönüşüyor. Aşağıdaki modelde renk yüksekliği gösterir — kırmızı yüksek, mavi alçak; balklar ve apsisli yapının çukuru bir bakışta okunur. Toprağı kaldırdıkça geçmişi geri döndürülemez biçimde değiştiren kazının hafızası, bu kayıtlarda saklı.
Kazılarda kil figürinler, yontma taş aletler, sapan taneleri, kemik aletler ve erken dönem seramikleri ele geçiyor. 6. ve 7. yapı katlarının en yoğun buluntu grubunu hayvan kemikleri ile yontmataş oluşturuyor; kimi alanlar kemik alet üretimine, kimileri yontmataş atölyesine işaret ediyor. Her buluntu çizimi, fotoğrafı ve katman bilgisiyle kayıt altına alınarak bulunduğu bağlamdan koparılmıyor.
Ege Üniversitesi · Arkeoloji Bölümü
Ekşi Höyük Arkeolojik Kazı Projesi'ni (EKAP) 2015'ten bu yana yürütmektedir.
Kazı Başkan Yardımcıları
2026 Sezonu · Disiplinlerarası araştırma ekibi
Kazı ekibinin bioarkeologu Prof. Dr. Başak Boz'un (Trakya Üniversitesi Arkeoloji Bölümü) yürüttüğü, insan iskelet kalıntılarının kazı ve laboratuvar yöntemlerine odaklanan yüz yüze eğitim programı düzenlendi. Ücretsiz ve 35 saatlik program, Ege Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi (EGESEM) iş birliğiyle gerçekleştirildi.
Ekşi Höyük'ün 2017–2018 sezonları, 41. Kazı Sonuçları Toplantısı bildirileri arasında yer aldı.
"Yukarı Menderes Havzası'nın Neolitik Dönemine İlişkin İlk Sonuçlar ve Gözlemler" Arkeoloji Dergisi XXIV'te yayımlandı.
Yüzey araştırmalarının ardından höyükte sistematik kazı çalışmaları başlatıldı.
AdresEge Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü
Bornova 35100 · İzmir
Sosyal medyaInstagram
KurumsalEkşi Höyük kazıları, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın izniyle, Ege Üniversitesi adına yürütülmektedir.
